Kask i gogle narciarskie: normy, rozmiar i szyby
Od czego zacząć? Od taśmy krawieckiej i prostej próby, która pokaże, czy kask dobrze leży. Potem przechodzimy do normy EN 1077 i MIPS, do tego, kiedy kask wymienić, jaką kategorię szyby wybrać i jak dobrać do kasku gogle. Przepisy o kaskach w Polsce, we Włoszech i w Austrii zostawiliśmy na sam koniec.
- EN 1077norma kasków narciarskich w UE
- kat. 2szyba na słońce z chmurami
- po uderzeniukask do wymiany, nawet bez śladów
Jak dobrać rozmiar kasku
- Zmierz głowę. Taśmę krawiecką prowadzi się wokół głowy dwa palce nad brwiami i nad uszami. Wynik przyda się od razu, bo rozmiar kasku nie jest jedną liczbą, tylko przedziałem obwodu, np. od 52 do 57 cm albo od 56 do 61 cm.
- Dopasuj regulację. Pokrętłem z tyłu kasku dociąga się wnętrze do głowy. Po tej regulacji kask powinien leżeć poziomo: nie za nisko na czole, ale też nie zsunięty na kark.
- Zrób test potrząśnięcia. Zanim zapniesz pasek, lekko potrząśnij głową. Dobrze dobrany kask się przy tym nie przesuwa, a gdy pochylisz głowę w dół, niezapięty dalej zostaje na miejscu.
- Zapnij pasek. Dopiero teraz przychodzi kolej na pasek, który po zapięciu ma zostawić pod brodą miejsce na jeden palec.
Dobrze widać to po skórze na głowie, która powinna przesuwać się razem z kaskiem. Kask, który rusza się niezależnie od głowy, jest za duży. Ponieważ ma przylegać tak ściśle, jak pozwala wygoda, odradzamy kupowanie kasku na wyrost, także dziecku z myślą o kolejnym sezonie.
Normy: EN 1077, klasy A i B, MIPS
W UE punktem wyjścia jest oznaczenie EN 1077 razem ze znakiem CE i bez nich nie radzimy kupować kasku. Drugą zasadę rozwijamy niżej: kask po mocnym uderzeniu wymienia się na nowy, nawet jeśli nic na nim nie widać.
- Klasa A i klasa B. Kask klasy A obejmuje większą część głowy i lepiej opiera się przebiciu, a klasa B chroni pod tymi względami mniej.
- Co sprawdza norma. Badanie obejmuje pochłanianie uderzenia, odporność na przebicie, wytrzymałość paska i pole widzenia, którego kask nie może zasłaniać. Wymagania trzeba spełnić także na mrozie i w upale.
- Oznaczenia. Na samym kasku producent podaje rozmiar (obwód głowy w centymetrach), masę oraz rok i kwartał produkcji, o których przypominamy przy wymianie kasku.
- Kaski z USA często mają oznaczenie ASTM F2040, a niektórzy producenci deklarują zgodność z obiema normami naraz.
MIPS to warstwa o niskim tarciu umieszczona wewnątrz kasku. Kiedy uderzenie przychodzi pod kątem, głowa może się dzięki niej przesunąć w kasku o 10 do 15 mm, co według producenta zmniejsza ryzyko urazu mózgu. EN 1077 takich uderzeń nie bada, dlatego MIPS traktujemy jako dodatek ponad wymagania normy.
Kask nie zwalnia z jazdy z prędkością dopasowaną do umiejętności, bo przy upadku na lodzie siła uderzenia znacznie przekracza wartości przyjęte w normach. Pisaliśmy o tym szerzej w artykule o bezpiecznym kasku.
Kask narciarski to w UE środek ochrony indywidualnej kategorii II, a jego typ bada jednostka notyfikowana. Norma EN 1077:2007 sprawdza m.in. uderzenie z prędkością 5,42 m/s (jak spadek z ok. 1,5 m) przy przeciążeniu do 250 g.
Kiedy wymienić kask
Kask, który przyjął silne uderzenie, nadaje się już tylko do wyrzucenia. Warstwa pochłaniająca uderzenia mogła się uszkodzić w sposób, którego z zewnątrz nie widać, więc wygląd kasku niczego tu nie przesądza.
| Producent | Po uderzeniu | Bez wypadku |
|---|---|---|
| Giro | od razu po wypadku lub uszkodzeniu | co 3 do 5 lat |
| Sweet Protection | po każdym poważnym uderzeniu | po ok. 3 latach, wcześniej przy długim słońcu i intensywnym używaniu |
| Uvex | po każdym wypadku, także bez widocznych uszkodzeń | najpóźniej 8 lat od produkcji, w tym najwyżej 5 lat używania |
Żeby skorzystać z zalecenia Uvex, trzeba znać datę produkcji; rok i kwartał są w oznaczeniu kasku. Latem kasku nie zostawia się w nagrzanym samochodzie, ponieważ temperatura powyżej 62°C go uszkadza.
Kategorie szyb gogli od 0 do 4
Od kategorii szyby zależy, ile światła przepuszcza: im wyższa liczba, tym ciemniejszy filtr. W sklepach te same kategorie bywają opisane jako S0 do S4.
| Kategoria | Przepuszcza światła | Kiedy |
|---|---|---|
| 0 | ponad 80 do 100% | szyba bezbarwna lub bardzo jasna |
| 1 | ponad 43 do 80% | słaba widoczność, mgła, opady śniegu |
| 2 | ponad 18 do 43% | słońce na zmianę z chmurami |
| 3 | ponad 8 do 18% | słoneczne dni |
| 4 | ponad 3 do 8% | bardzo silne słońce, lodowiec |
Kategoria 4 tylko na stok. Filtr kategorii 4 przepuszcza od ponad 3 do 8% światła, więc okulary z taką szybą nie nadają się do prowadzenia samochodu. Za kierownicę lepiej usiąść w jaśniejszych goglach lub okularach.
Kategorie według normy EN ISO 12312-1. Gogle narciarskie bada się według normy EN ISO 18527-1:2022, która od 11.11.2024 zastąpiła EN 174.
Rodzaje gogli: fotochromowe, polaryzacyjne, OTG
- Fotochromowe. Szyba ciemnieje w słońcu w zakresie, który zależy od modelu, np. od kategorii 1 do 3. Na mrozie reaguje wolniej, dlatego po wjeździe ze słońca w cień jaśnieje z opóźnieniem.
- Polaryzacyjne. Ten filtr ogranicza odblaski od śniegu. Ma jednak wadę, bo może utrudnić odróżnienie śniegu od lodu. Więcej o doborze gogli.
- Podwójna szyba i powłoka przeciwmgielna. Producenci stosują je po to, żeby gogle mniej parowały, choć równie ważna jest wentylacja ramki.
- OTG (over the glasses). To model na okulary korekcyjne, z większą komorą i wycięciami na zauszniki.
- Wymienne szyby. Kto kupi ramkę z dwiema szybami, np. kategorii 1 i 3, nie potrzebuje drugiej pary gogli.
Jak dobrać gogle do kasku
Na przymiarkę gogli najlepiej zabrać własny kask. Górna krawędź gogli powinna przylegać do niego bez szczeliny, a pasek gogli leżeć na kasku, bo każda szczelina zostawia czoło na mrozie i wietrze. Działa to też w drugą stronę: kask osadzony zbyt nisko na czole zabiera goglom miejsce i wtedy nie leżą one tak, jak powinny.
- Rozmiary powinny do siebie pasować, czyli do mniejszego kasku mniejszy model gogli, a do większego większy.
- Szyba paruje, kiedy w komorze gogli zostaje ciepłe, wilgotne powietrze, i to jeden z powodów, dla których kształt kasku powinien pasować do ramki.
- Kask i gogle mogą pochodzić od różnych producentów, pod warunkiem że przymierzy się je razem.
Dane producentów, m.in. masę kasku i przepuszczalność szyb, zebraliśmy w dziale sprzętu: kaski narciarskie i gogle narciarskie.
Kask a przepisy w Polsce, we Włoszech i w Austrii
Najszerszy obowiązek mają Włochy, gdzie od 10.08.2025 kask muszą nosić wszyscy, bez względu na wiek. W Polsce i w większości austriackich krajów związkowych przepis dotyczy dzieci, przy czym granica wieku jest inna: do ukończenia 16 lat w Polsce i 15 lat w Austrii.
| Kraj | Kogo dotyczy | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| Polska | osoby do ukończenia 16 lat uprawiające narciarstwo zjazdowe lub snowboarding na zorganizowanych terenach narciarskich (art. 29); opiekun, który pozwala dziecku jeździć bez kasku, podlega karze grzywny (art. 45 ust. 2) | art. 29 i art. 45 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie w górach (nowa karta) |
| Włochy | wszyscy, bez względu na wiek, od 10.08.2025: narty zjazdowe, snowboard, telemark i sanki; kara od 100 do 150 €, przy powtórnym naruszeniu także odebranie lub zawieszenie skipassu na 1 do 3 dni | art. 17 dekretu nr 40/2021, zmieniony art. 10 ust. 1 lit. b-bis dekretu-ustawy nr 96/2025 (nowa karta) |
| Austria | dzieci do ukończenia 15 lat w 7 z 9 krajów związkowych, m.in. w Salzburgu, Karyntii, Styrii i Dolnej Austrii; Tyrol i Vorarlberg nie mają takiego przepisu | ustawy sportowe krajów związkowych (nowa karta) |
Jeśli na narty jedzie dziecko, o kasku i nauce jazdy piszemy szerzej w poradniku Dzieci na nartach. Zasady zachowania na stoku zebraliśmy w poradniku Dekalog FIS.
Pytania i odpowiedzi
Jak zmierzyć głowę do kasku narciarskiego?
Wystarczy taśma krawiecka poprowadzona na wysokości dwóch palców nad brwiami, nad uszami. Wynik w centymetrach zestawia się z przedziałem, który norma EN 1077 każe producentowi umieścić na kasku (np. od 52 do 57 cm). O tym, jak potem sprawdzić, czy kask dobrze leży, piszemy w sekcji o rozmiarze.
Kiedy trzeba wymienić kask narciarski?
Po mocnym uderzeniu zawsze, nawet gdy na skorupie nic nie widać. Jeśli kask w wypadku nie brał udziału, wymienia się go zwykle po 3 do 5 latach używania. Dokładny termin dla konkretnego modelu podaje instrukcja, a jak to wygląda u trzech producentów, widać w tabeli wyżej.
Jaka kategoria szyby gogli jest uniwersalna?
W praktyce najbliżej tego jest dwójka. Szyba tej kategorii przepuszcza ponad 18 do 43% światła i daje radę przy zmiennej pogodzie, gdy słońce co chwilę chowa się za chmury. We mgle i przy padającym śniegu więcej widać przez szybę kategorii 1, za to w pełnym słońcu lepiej sprawdzi się kategoria 3.
Czym jest MIPS w kasku?
To wewnętrzna warstwa kasku o niskim tarciu. Przy uderzeniu pod kątem głowa może się na niej przesunąć względem kasku o 10 do 15 mm, a ruch obrotowy zostaje wtedy, jak podaje producent, przekierowany z dala od głowy i ryzyko urazu mózgu maleje.
Czy kask narciarski jest obowiązkowy?
Zależy, gdzie się jeździ. W Polsce obowiązek dotyczy osób do ukończenia 16 lat na zorganizowanych terenach narciarskich, we Włoszech od 10 sierpnia 2025 r. wszystkich narciarzy i snowboardzistów. Austria wymaga kasku od dzieci do ukończenia 15 lat, i to tylko w 7 z 9 krajów związkowych, bo Tyrol i Vorarlberg takiego przepisu nie mają. Podstawy prawne zebraliśmy w tabeli powyżej.