Dekalog FIS: 10 zasad dla narciarzy i snowboardzistów
Dziesięć zasad Międzynarodowej Federacji Narciarskiej (FIS) przełożyliśmy z oficjalnego tekstu, a pod każdą dopisaliśmy wyjaśnienie oparte na komentarzu FIS. Same zasady nie są przepisami prawa, dlatego w dalszej części opisujemy, co na stoku obowiązuje w Polsce, we Włoszech i w Austrii.
- nr 3pierwszeństwo ma osoba niżej, przed tobą
- 985numer ratunkowy w polskich górach
- art. 31obowiązki narciarza w polskiej ustawie
10 zasad FIS po polsku
Każdą zasadę podajemy w przekładzie redakcji z oficjalnego angielskiego tekstu FIS. Pod spodem jest krótkie wyjaśnienie, przy którym korzystaliśmy z komentarza FIS do zasad.
- Wzgląd na innych. Narciarz lub snowboardzista musi zachowywać się tak, aby nie stwarzać zagrożenia dla innych i nie wyrządzać im szkody.
W praktyce: Odpowiadasz za to, jak jedziesz, a także za niesprawny sprzęt, na którym jedziesz.
- Panowanie nad szybkością i sposobem jazdy. Narciarz lub snowboardzista musi jechać, panując nad jazdą. Szybkość i sposób jazdy dostosowuje do swoich umiejętności, terenu, śniegu, pogody i natężenia ruchu.
W praktyce: Chodzi o to, żeby dało się zatrzymać i skręcić, a jechać tylko w zasięgu własnego wzroku. Kiedy jest tłoczno albo słabo widać, trzeba jechać wolno, szczególnie na krawędzi stromego stoku, u jego podnóża i przy wyciągach.
- Wybór toru jazdy. Kto nadjeżdża z tyłu, wybiera tor jazdy tak, aby nie stwarzać zagrożenia dla osób przed nim.
W praktyce: Kto jedzie niżej, przed tobą, ten ma pierwszeństwo.
- Wyprzedzanie. Wolno wyprzedzać od góry i od dołu, z prawej i z lewej strony, ale z takim odstępem, aby wyprzedzany miał miejsce na każdy ruch, także niezamierzony.
W praktyce: Odpowiedzialność za cały manewr spoczywa na wyprzedzającym. Dotyczy to również mijania kogoś, kto stoi.
- Wjazd na trasę, ruszanie i jazda pod górę. Kto wjeżdża na oznakowaną trasę, rusza po zatrzymaniu albo porusza się w górę stoku, musi spojrzeć w górę i w dół, aby nie stwarzać zagrożenia dla siebie i innych.
W praktyce: Wypadki często zdarzają się właśnie przy wjeździe na trasę i ruszaniu po postoju. Kto kończy skręt łukiem pod górę, jedzie pod prąd ruchu, dlatego zanim to zrobi, sprawdza, czy nie zagrozi sobie ani innym.
- Zatrzymywanie się na trasie. Jeśli nie jest to absolutnie konieczne, narciarz lub snowboardzista unika zatrzymywania się na trasie, w wąskich miejscach i tam, gdzie widoczność jest ograniczona. Po upadku w takim miejscu jak najszybciej schodzi z trasy.
W praktyce: Jeśli trasa nie jest szeroka, na postój wybieraj jej brzeg.
- Podchodzenie i schodzenie pieszo. Kto podchodzi albo schodzi pieszo, trzyma się brzegu trasy.
W praktyce: Ślady butów niszczą przygotowaną trasę, a dla jadących mogą być niebezpieczne.
- Znaki i oznakowanie. Narciarz lub snowboardzista musi stosować się do wszystkich znaków i oznaczeń.
W praktyce: O trudności trasy mówi jej kolor: czarny, czerwony, niebieski lub zielony. Znaku zamknięcia trasy i znaku niebezpieczeństwa nie wolno lekceważyć w żadnej sytuacji.
- Pomoc. W razie wypadku każdy narciarz i snowboardzista ma obowiązek udzielić pomocy.
W praktyce: Na pomoc składa się pierwsza pomoc poszkodowanemu, powiadomienie ratowników i oznaczenie miejsca wypadku.
- Podanie danych. Po wypadku każdy narciarz, snowboardzista i świadek, także ten, który za wypadek nie odpowiada, musi podać swoje imię, nazwisko i adres.
W praktyce: Świadkowie pomagają odtworzyć przebieg wypadku. Przy ustalaniu odpowiedzialności przydają się też raporty ratowników i policji oraz zdjęcia.
Typowa sytuacja na stoku. Jedziesz szybciej niż ktoś poniżej, a ten ktoś nagle skręca. Według zasad 3 i 4 to ty masz przewidzieć taki ruch i zostawić odstęp, ponieważ osoba przed tobą nie widzi, co się dzieje za jej plecami.
Skąd są zasady FIS i czy są obowiązkowe
Historia zasad zaczyna się w 1967 roku, kiedy FIS ogłosiła pierwsze zasady poruszania się na nartach na kongresie w Bejrucie. Snowboard i jazdę na nartach carvingowych dopisał do nich dopiero kongres w Portorožu w 2002 roku. My opublikowaliśmy polski przekład w 2006 roku jako Dekalog narciarza, z radami Adama Maraska z TOPR. Obecną wersję FIS publikuje od 2023 roku i treścią odpowiada ona wersji z 2016 roku, chociaż część sformułowań brzmi inaczej.
FIS w komentarzu nazywa swoje zasady wzorem zachowania odpowiedzialnego i ostrożnego narciarza i pisze, że mają pomagać unikać wypadków. Regulaminu danego ośrodka nie zastępują. Mimo to ich złamanie może po wypadku skończyć się odpowiedzialnością cywilną i karną. Austriacki Sąd Najwyższy nie uznaje ich za przepisy prawa, ale traktuje jako zbiór obowiązków staranności narciarza.
Dekalog FIS a prawo w Polsce
W Polsce sprawę reguluje osobna ustawa z 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich. Zasad FIS w niej nie ma, ani w formie odesłania, ani przepisanych. Zamiast tego art. 31 wymienia własne obowiązki osób na zorganizowanym terenie narciarskim. Każdy musi zachować należytą staranność, aby chronić życie i zdrowie swoje i innych, a w szczególności:
- poznać zasady korzystania z danego terenu, obiektu lub urządzenia i ich przestrzegać,
- stosować się do znaków nakazu i zakazu ustawionych przez zarządzającego,
- zjeżdżać z szybkością dostosowaną do swoich umiejętności, trudności i stanu trasy, pogody i natężenia ruchu,
- używać sprawnego sprzętu, odpowiedniego do rodzaju jazdy,
- bez zwłoki informować ratowników narciarskich o wypadku, zaginięciu osoby albo innym zdarzeniu, które może wpłynąć na bezpieczeństwo.
Ustawa zakazuje też jazdy w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego (art. 30). Zarządzający może takiej osobie odmówić wstępu na teren narciarski albo nakazać, żeby go opuściła. Gdy ratownik jedzie ze sprzętem do transportu poszkodowanych, narciarze muszą ustąpić mu pierwszeństwa (art. 36). Grzywna z art. 45 grozi za jazdę po alkoholu i za dopuszczenie dziecka do 16 lat do jazdy bez kasku, a jej wysokość według Kodeksu wykroczeń wynosi od 20 do 5000 zł. O kaskach dla dzieci piszemy więcej w poradniku Kask i gogle.
Inaczej niż zasada FIS nr 9, ustawa nie nakłada na narciarzy ogólnego obowiązku udzielenia pomocy. Wymaga tylko powiadomienia ratowników (art. 31). Przejechanie obok poszkodowanego może jednak skończyć się sprawą karną. Jeśli komuś grozi utrata życia albo ciężki uszczerbek na zdrowiu, a możesz pomóc bez narażania siebie, nieudzielenie pomocy jest przestępstwem z art. 162 Kodeksu karnego. Do tego dochodzi art. 4 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym: kto zauważy osobę w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, ma w miarę możliwości niezwłocznie powiadomić służby ratunkowe.
Przepisy na stoku we Włoszech i w Austrii
| Kraj | Co obowiązuje | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| Włochy | zasady podobne do FIS są przepisami: szybkość i ostrożność (art. 18), pierwszeństwo osoby niżej (art. 19), wyprzedzanie (art. 20), wjazd na trasę i skrzyżowania (art. 21), zatrzymywanie się (art. 22), poruszanie się pieszo (art. 24); kara od 50 do 150 € za art. 18 do 22, od 100 do 150 € za art. 24, a za nieudzielenie pomocy i niezawiadomienie zarządcy trasy od 250 do 1000 € (art. 23); kask dla wszystkich i obowiązkowe OC narciarza | dekret legislacyjny nr 40/2021, art. 17 do 33 (nowa karta) |
| Austria | brak ustawy o zachowaniu na stoku; Sąd Najwyższy (OGH) uznaje, że zasady FIS i austriackie zasady POE nie są prawem, ale mają duże znaczenie jako zbiór obowiązków staranności narciarza | OGH, teza RS0023793 (nowa karta) |
We włoskim dekrecie są też dwa przepisy, których w zasadach FIS nie znajdziesz. Pierwszy dotyczy zderzeń: jeśli nie da się ustalić, kto zawinił, przyjmuje się, że obaj narciarze przyczynili się do szkody po równo (art. 28). Drugi to obowiązek posiadania ważnego ubezpieczenia OC na trasach zjazdowych (art. 30). Kto go nie ma, ryzykuje karę od 100 do 150 € i odebranie skipassu.
Wypadek na stoku: co zrobić
- Oznacz miejsce wypadku, tak żeby nadjeżdżający narciarze ominęli poszkodowanego.
- Udziel pierwszej pomocy i wezwij ratowników. Numer 112 działa w całej Unii Europejskiej. W polskich górach można dzwonić pod 985 albo 601 100 300, w Austrii pod 140, a we Włoszech pod 112 lub 118.
- Zapisz dane uczestników i świadków (imię, nazwisko, adres, telefon) i zrób zdjęcia miejsca.
- Zgłoś wypadek ratownikom narciarskim albo obsłudze ośrodka. W Polsce to obowiązek z art. 31 ustawy, a we Włoszech z art. 23 dekretu nr 40/2021.
Kto ma polisę narciarską, po udzieleniu pomocy powinien zadzwonić do centrali alarmowej. Co robić dalej i jakie dokumenty zebrać, wyjaśniamy na stronie wypadek na stoku i zgłoszenie szkody.
Kto płaci, gdy spowodujesz wypadek
Po zderzeniu z innym narciarzem, za które to ty odpowiadasz, poszkodowany może żądać od ciebie pokrycia kosztów leczenia i odszkodowania. Na takie roszczenia jest OC narciarza, a w polisie narciarskiej mają je warianty Podróżnik i Zdobywca.
Pytania i odpowiedzi
Kto ma pierwszeństwo na stoku?
Ten, kto jedzie niżej, przed tobą: tak mówi zasada FIS nr 3. Narciarz nadjeżdżający z góry musi więc wybrać tor, na którym nie zagrozi osobom poniżej. Włosi zapisali to wprost w art. 19 dekretu nr 40/2021.
Czy dekalog FIS jest prawem w Polsce?
Nie jest. Ustawa o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach w ogóle się do niego nie odwołuje, choć jej art. 31 wymaga od narciarzy podobnych rzeczy. Trzeba zachować należytą staranność, stosować się do znaków, dopasować szybkość do umiejętności, trasy, pogody i ruchu, a o wypadku informować ratowników.
Czy można jeździć na nartach po alkoholu?
W Polsce nie. Jazdy po zorganizowanym terenie narciarskim w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego zakazuje art. 30 ustawy, a grzywnę za to przewiduje art. 45. Włoski dekret nr 40/2021 ma taki zakaz w art. 31, z karą od 250 do 1000 €.
Czy po wypadku na stoku trzeba podać swoje dane?
Tak, jeśli trzymać się zasady FIS nr 10. Imię, nazwisko i adres podaje każdy uczestnik wypadku i każdy świadek, również ten, kto za wypadek nie odpowiada. Włoski dekret nr 40/2021 ma dodatkowo regułę na spór o winę: jeśli przy zderzeniu nie da się jej ustalić, przyjmuje się, że obaj narciarze przyczynili się do szkody w równym stopniu (art. 28).
Jaki numer alarmowy obowiązuje na stoku?
W całej Unii Europejskiej zadziała 112. Do GOPR i TOPR w polskich górach dodzwonisz się pod 985 albo 601 100 300, austriacka Bergrettung ma numer 140, a pomoc medyczną we Włoszech wzywa się pod 112 lub 118.